Beyond Steinhoff: ethical leadership, board independence and the future of corporate governance in South Africa

by | Jul 13, 2026 | TSAR, TSAR 2026 I3

ARTIKEL

Beyond Steinhoff: ethical leadership, board independence and the future of corporate governance in South Africa

Author: CJ Van der Walt

ISSN: 1996-2207
Affiliations: Research Associate, University of Johannesburg and Director: Partnerships, Legal and Compliance, AstraZeneca UK
Source: Tydskrif vir die Suid-Afrikaanse Reg, Issue 3, 2026, p. 484-498
https://doi.org/10.47348/TSAR/2026/i3a4

Abstract

Die artikel ondersoek die ontwikkeling en huidige stand van korporatiewe bestuur in Suid-Afrika, met spesifieke fokus op die Steinhoff-skandaal as ’n keerpunt wat diep sistemiese tekortkominge blootgelê het. Suid-Afrikaanse korporatiewe bestuur het oor die afgelope drie dekades betekenisvol ontwikkel, van los riglyne na ’n omvattende raamwerk wat etiese leierskap, strategiese toesig, verantwoordbaarheid en volhoubare waarde-skepping bevorder. Hierdie ontwikkeling is grootliks beliggaam in die Kingverslae (King I–IV) en die Maatskappywet van 2008. Ten spyte van hierdie robuuste regulatoriese raamwerk toon herhalende korporatiewe mislukkings, insluitend Steinhoff, VBS Mutual Bank, Tongaat Hulett en ander ’n duidelike gaping tussen formele regulering en praktiese toepassing. Die Steinhoff-ineenstorting het besonder ernstige tekortkominge in direksietoesig, onafhanklikheid, deursigtigheid en etiese leierskap uitgelig. Alhoewel Steinhoff op papier aan King III voldoen het, was die direksie se onafhanklikheid in die praktyk bevraagteken weens lang ampstermyne, persoonlike en finansiële bande, en ’n kultuur van lojaliteit eerder as kritiese uitdaging. Die artikel beklemtoon dat die kern van effektiewe korporatiewe bestuur lê in die kombinasie van etiese leierskap en werklike direksie-onafhanklikheid, soos vervat in King IV se beginsels. Etiese leierskap stel die “toon aan die bopunt”, bevorder integriteit, aanspreeklikheid en billikheid, en vereis openlike openbaarmaking en konsekwente dissiplinêre optrede. Onafhanklikheid van die direksie, beide formeel en gedragsmatig, stel direkteure in staat om bestuur effektief uit te daag en risiko’s, finansiële verslagdoening en verwanteparty-transaksies krities te beoordeel. Die Maatskappywet versterk hierdie raamwerk deur direkteure se fidusiêre pligte gedeeltelik te kodifiseer en persoonlike aanspreeklikheid vir oortredings te bepaal. Tog wys die Steinhoff-saak en daaropvolgende hofsake dat afdwinging en aandeelhouersremedies beperk bly. Ná Steinhoff is belangrike hervormings deur die JSE ingestel om direksiestrukture, openbaarmaking en oudittoesig te versterk. Ten slotte voer die artikel aan dat, sonder ’n werklike kulturele skuif na etiese leierskap, onafhanklike toesig en konsekwente afdwinging, selfs die beste bestuursraamwerke nie toekomstige mislukkings sal voorkom nie. Die lesse van Steinhoff bly dus krities vir die herstel van vertroue in Suid-Afrika se korporatiewe sektor.

Constitutional values and transformative constitutionalism in Ghana: comparative insights from South Africa and beyond

by | Jul 13, 2026 | TSAR, TSAR 2026 I3

ARTIKEL

Constitutional values and transformative constitutionalism in Ghana: comparative insights from South Africa and beyond

Authors: Callistus Clarke Noyoru and Prince Obiri-Korang

ISSN: 1996-2207
Affiliations: Doctoral Candidate, University of Ghana School of Law, Legon; Senior Research Fellow, Research Centre for Private International Law in Emerging Countries, University of Johannesburg; Senior Lecturer in Law, University of Ghana School of Law, Legon
Source: Tydskrif vir die Suid-Afrikaanse Reg, Issue 3, 2026, p. 499-527
https://doi.org/10.47348/TSAR/2026/i3a5

Abstract

Hierdie artikel ondersoek die grondwetlike waardes wat die normatiewe grondslag vorm van die 1992 grondwet van die Republiek van Ghana en plaas dit binne ’n breër vergelykende en regsfilosofiese raamwerk. Die sentrale betoog is dat die grondwet, hoewel dit oorspronklik ontwerp is as ’n liberaledemokratiese handves om politieke stabiliteit, grondwetlike regering en die oppergesag van die reg te verseker, geleidelik ontwikkel het tot ’n instrument van transformerende konstitusionalisme. Hierdie ontwikkelende model beskou die grondwet nie bloot as ’n raamwerk vir magstoedeling nie, maar as ’n dinamiese werktuig vir morele vernuwing, sosiale geregtigheid en nasionale ontwikkeling. Deur ’n sistematiese vergelykende analise met Suid-Afrika se 1996 grondwet, sowel as met elemente uit die grondwetlike tradisies van die Verenigde State, Duitsland en Kanada, demonstreer die artikel hoe waardes soos menswaardigheid, gelykheid, vryheid, aanspreeklikheid en demokratiese regering die morele kern van moderne grondwetlike demokrasieë vorm. Spesifieke aandag word geskenk aan Suid-Afrika se leerstelling van transformerende grondwetlikheid, waar die grondwet doelbewus as ’n middel vir die regstelling van historiese ongelykhede en strukturele uitsluiting aangewend word. Hierdie ervaring bied belangrike normatiewe en institusionele lesse vir Ghana se eie grondwetlike ontwikkeling. Die bydrae ondersoek verder hoe hierdie waardes binne Ghana se grondwetlike bestel gemanifesteer word, met besondere fokus op die handves van regte, die direktiewe beginsels van staatsbeleid en die rol van die howe in grondwetlike interpretasie. Dit word aangetoon dat die hooggeregshof toenemend ’n doel en waardegebaseerde benadering volg, waarin die grondwet as ’n samehangende geheel gelees word en ontwikkelingsdoelwitte regsbetekenis verkry. Terselfdertyd word die spanning tussen grondwetlike ideaal en politieke praktyk belig, veral waar partypolitiek, institusionele afhanklikheid en beleidsdiskontinuïteit die verwesenliking van die grondwet se ontwikkelingsvisie belemmer. Die artikel sluit af deur te argumenteer dat die sukses van Ghana se transformerende konstitusionele projek uiteindelik afhang van die verdieping van ’n lewende grondwetlike kultuur, die versterking van institusionele integriteit en onafhanklikheid, en die bevordering van volhoubare burgerlike verantwoordelikheid. Die vergelykende analise bevestig dat grondwetlike waardes, indien konsekwent geïnternaliseer en toegepas, kragtige drywers van demokratiese konsolidasie, sosiale transformasie en volhoubare ontwikkeling kan wees.

From contract to quasi-public law: re-characterising governance in South African community schemes

by | Jul 13, 2026 | TSAR, TSAR 2026 I3

AANTEKENINGE

From contract to quasi-public law: re-characterising governance in South African community schemes

Author: Graham Paddock

ISSN: 1996-2207
Affiliations: University of Johannesburg
Source: Tydskrif vir die Suid-Afrikaanse Reg, Issue 3, 2026, p. 528-560
https://doi.org/10.47348/TSAR/2026/i3a6

Abstract

Die vinnige verspreiding van gemeenskapskemas in Suid-Afrika het die aard van eiendomsreg fundamenteel verander. In hierdie bydrae voer die outeur aan dat die bestuur van hierdie skemas verder as die tradisionele perke van privaat kontrakte en eiendomsreg ontwikkel het tot ’n sui generis vorm van kwasie-publiekregtelike administrasie. Histories het die Romeins-Hollandse regsbeginsels van dominium en die numerus clausus-stelreël gefunksioneer as vestings teen die fragmentasie van eiendomsreg en die oplegging van ewigdurende verpligtinge. Die wetgewende ingryping deur die Wet op Deeltitels en daaropvolgende wette het egter hierdie beskerming ontkragtig om hoë-digtheid-huisvesting te vergemaklik. Dit het sonder bedoeling ewigdurende stratifikasie (lae-vormende beperkings) geskep wat eienaars aan ’n hiërargie van private bestuursliggame bind. Deur die spanning tussen die gemeenregtelike stelreël pacta sunt servanda en die moderne administratiewe standaard van “redelikheid” soos beliggaam in die Wet op die Ombuddiens vir Gemeenskapskemas (Community Schemes Ombud Service Act 9 van 2011 – wat slegs op Engels afgekondig is) te ondersoek, stel die outeur voor dat dokumentasie wat die skema beheer nie meer slegs as privaatregtelike kontrakte beskou kan word nie. In plaas daarvan moet hierdie dokumentasie gesien word as gedelegeerde gemeenskapswetgewing wat onderhewig is aan die publiekregtelike standaarde van billikheid en behoorlike proses. Gebaseer op die regsvergelykende wetgewing van Nieu-Suid-Wallis en ’n ontleding van die 2025 CSOS Gekonsolideerde Praktyksriglyne (Consolidated Practice Directives) identifiseer die outeur sleutel regspatologieë (regsbeperkings) – insluitend die “anti-gemeenskap” (anti-commons) dwarsboming, die moderne onbeperkte fideikommissum, die binnedringing van die privaatsfeer, en die “ratcheting” (inkrimping) van publieke regte – en stel ’n drieledige dogmatiese raamwerk voor vir die geldigheid van die skema-bestuursbepalings gebaseer op funksionele noodsaaklikheid (die eiendomstoets), proporsionaliteit (die administratiefregtelike toets) en grondwetlike en hiërargiese beginselvastheid of konsekwentheid (’n publiekregtelike toets). Die bydrae sluit af met die gevolgtrekking dat skema-bestuursdokumentasie ’n sui generis hibried is: privaat van oorsprong, maar publiek van funksie. Die drieledige raamwerk werk kumulatief – ’n bepaling moet al drie toetse slaag om geldig te wees en nievoldoening aan enige toets maak die bepaling onafdwingbaar ongeag die nakoming van die ander toetse. Wat die bewyslas betref, stel die outeur voor dat dit moet verskuif: waar ’n reël gedrag reguleer wat binne die afsonderlike eenheid, erf of ander private area plaasvind sonder aantoonbare uitwerking op die gemeenskaplike eiendom of belange van mede-eienaars, behoort die skema die bewyslas te dra om die geldigheid daarvan te bewys. Die Romeins-Hollandse regsbegrip dominium – die mees omvattende reg wat ’n persoon ten opsigte van ’n saak kan hê – bly die grondslag van die Suid-Afrikaanse eiendomsreg. ’n Gemeenskapskema is nie ’n afwyking van dominium nie, maar ’n kwalifikasie daarvan wat geregverdig word deur die noodsaaklikhede van kollektiewe bestuur en stedelike digtheid. Elke beperking op die eienaar se vryheid om sy/haar eiendom te gebruik, te geniet en te vervreem, vereis substantiewe regverdiging. Die 2025 CSOS praktyksriglyne bied ’n belowende begin, maar die voltooiing van hierdie regulatoriese taak berus uiteindelik by die howe en die wetgewer.

Linking “linked credit providers” and “linked credit agreements” to the National Credit Act 34 of 2005: addressing legislative overlap and the two‑hats problem

by | Jul 13, 2026 | TSAR, TSAR 2026 I3

AANTEKENINGE

Linking “linked credit providers” and “linked credit agreements” to the National Credit Act 34 of 2005: addressing legislative overlap and the two‑hats problem

Author: Philip Stoop

ISSN: 1996-2207
Affiliations: University of Johannesburg
Source: Tydskrif vir die Suid-Afrikaanse Reg, Issue 3, 2026, p. 560-578
https://doi.org/10.47348/TSAR/2026/i3a7

Abstract

In hierdie bydrae ondersoek die outeur die steeds problematiese oorvleueling tussen die Nasionale Kredietwet 34 van 2005 en die Verbruikersbeskermingswet 68 van 2008, veral in gevalle waar goedere of dienste ingevolge ’n kredietooreenkoms gefinansier word. Die analise fokus op twee onderling-verbonde vraagstukke: die sogenaamde oorvleuelingsprobleem en die twee-hoedeprobleem (of dubbelrol-probleem), waar ’n kredietverskaffer terselfdertyd as verkoper of verskaffer optree, hetsy direk of deur ’n nou verwante entiteit. Hierdie probleme het die afgelope jare in verskeie hofuitsprake na vore gekom en beklemtoon die behoefte aan groter duidelikheid in die Suid-Afrikaanse verbruikerskredietreg. Ten opsigte van die oorvleuelingsprobleem toon die bydrae dat artikel 5(2)(d) van die Verbruikersbeskermingswet ’n kunsmatige skeiding skep tussen die kredietooreenkoms (wat onder die Nasionale Kredietwet val) en die goedere of dienste wat die onderwerp van die kredietooreenkoms is (wat binne die Verbruikersbeskermingswet se omvang bly). Die uitsprake in MFC v Botha en Nedbank v Sithole illustreer dat hierdie skeiding dikwels tot onuitvoerbare regte lei, onder meer die onmoontlikheid vir ’n verbruiker om gebrekkige goedere ingevolge artikel 56(2) van die Verbruikersbeskermingswet terug te neem waar die kredietverskaffer die eienaar van die goedere is. Die howe worstel ook met die vraag of ’n kredietverskaffer, wat nie self die goedere verkoop nie, maar die aankoop finansier, steeds aanspreeklik kan wees onder die Verbruikersbeskermingswet. Die tweede vraagstuk, naamlik die twee-hoede-probleem, word in groter diepte ontleed. Die bydrae toon hoe kredietverskaffers in die praktyk dikwels struktureel en funksioneel verbonde is aan die verskaffers van die goedere, hetsy deur agentskappe, kommissiestrukture, in-huis finansieringsafdelings of ander kommersiële verbintenisse. Uitsprake soos NCR v NCT en die belangrike beslissing van die hoogste hof van appèl in Van Niekerk v FirstRand bevestig dat die tradisionele aannames van onafhanklikheid tussen finansier (kredietverskaffer) en verskaffer van goeder of dienste nie meer houdbaar is nie. Laasgenoemde uitspraak het uitdruklik erken dat ’n bank in sodanige gevalle “twee hoede dra”, naamlik die van verskaffer én van kredietverskaffer waaruit spesifieke regspligte kan voortspruit. Die outeur oorweeg vervolgens die waarde van die Europese Unie se nuwe 2023 Verbruikerskredietriglyn (ook bekende as die Consumer Credit Directive), wat onder meer gekoppelde kredietooreenkomste, kredietbemiddelaars, openbaarmakingspligte, gesamentlike aanspreeklikheid, en strukturele verhoudings tussen verkoper en finansier duidelik reguleer. Die Consumer Credit Directive bied ’n samehangende voorbeeld wat verskeie van die Suid-Afrikaanse probleme kan verlig, veral in verband met gebrekkige goedere, regte tydens kansellasie, aanspreeklikheid van finansiers en die deursigtigheid van fooie en bemiddelingskostes. Die outeur oorweeg ook kortliks attornment as leweringsvorm by afbetalingsooreenkomste ingevolge die Nasionale Kredietwet. Ten slotte word aanbeveel dat die Suid-Afrikaanse wetgewer die Nasionale Kredietwet en Verbruikersbeskermingswet wysig om: (i) ’n statutêre raamwerk vir gekoppelde kredietooreenkomste te skep; (ii) die rol en pligte van kredietbemiddelaars uitdruklik te reguleer; (iii) duidelike remedies te voorsien waar gelewerde goedere gebrekkig is of nie gelewer word nie; en (iv) die verhoudings tussen verskaffers en finansiers op ’n realistiese en deursigtige wyse te reguleer. Só ’n hervorming sal die huidige onsekerhede verminder en die praktiese beskerming van verbruikers wesenlik verbeter.

Die onsekere lewe van ’n lewensreg in ’n behuisingskema vir afgetredenes

by | Jul 13, 2026 | TSAR, TSAR 2026 I3

AANTEKENINGE

Die onsekere lewe van ’n lewensreg in ’n behuisingskema vir afgetredenes

Author: JC Sonnekus

ISSN: 1996-2207
Affiliations: Universiteit van Johannesburg
Source: Tydskrif vir die Suid-Afrikaanse Reg, Issue 3, 2026, p. 579-601
https://doi.org/10.47348/TSAR/2026/i3a8

Abstract

The legislature enacted the Housing Development Schemes for Retired Persons Act 65 of 1988 to regulate the alienation of certain interests in these schemes. The construction most often encountered is the so-called life-right variation, lauded by inter alia the CPOA as follows: “A Life Right is the highest form of a personal right protected by law, making this a safe and secure investment”. Under this construction the purchaser is conferred the entitlement to occupy a portion in a housing development scheme for the duration of the lifetime of the purchaser or, subject to section 7, any other person mentioned in the contract in terms of which the housing interest is acquired, but without conferring the power to claim transfer of the ownership of the portion to which the housing interest relates (s 1 sv “right of occupation”). In the said section 7(1) the entitlement to occupy the designated unit in the scheme “for the duration of the lifetime” is extended to include the spouse of the purchaser: “After a housing interest has been transferred to or has otherwise been vested in a person by virtue of a contract, no person other than a retired person or the spouse of a retired person may occupy the land to which that housing interest relates, except with the written consent of all the holders of housing interests in the housing development scheme concerned”. It is submitted that it could not align with the legislature’s intended purpose with this legislation (to safeguard the interest of retirees as valued but vulnerable members of the society) if the wording of the act and any agreement purported to be governed by it is to be interpreted to result in the immediate disqualification of the surviving spouse as an illegal squatter after the demise of the first-dying spouse as the purchaser irrespective of whether the spouse’s name was mentioned in the original agreement or not. If it is accepted that the surviving spouse is ex lege entitled to the further occupation of the unit, it is troublesome to construct how the life right of the deceased spouse may be deemed to have been transferred to the surviving spouse in those cases where the couple were not joint purchasers and thus co-holders of the entitlement (comparable to the position of co-owners eg as a consequence of a marriage in community of property) regarding this asset and its life-long entitlement. Even if it is deemed to be some form of cession sui generis that is perceived not to be in conflict with the resentment towards a pactum successorium mortis causa, the executor of the estate of the first-dying spouse as original purchaser may have serious problems to present a valid liquidation and distribution account to the master in time: “An executor shall, … within – (a) six months after letters of executorship have been granted to him; … submit to the Master an account in the prescribed form of the liquidation and distribution of the estate” (Administration of Estates Act 66 of 1965 s 35(1)(a)). The claim for the due portion of the original purchase price may not be enforceable against the seller or managing agent before the demise of the surviving spouse. This will prolong the finalisation of the administration of the estate, especially if the value represented by this claim forms a sizeable portion of the estate of the deceased. If the surviving spouse happened to be a second wife married after the demise of the mother of the children of the deceased, those children if mentioned as the primary beneficiaries in the will, may not be content to abandon the value of the claim for the value of the portion of the original purchase price where the last will of the deceased provides no indication of such intention. The mentioned problems are inter alia discussed, and it is suggested that the legislature should consider amendments to the act to lessen some of the consequential uncertainties. It does not seem fair or equitable to expect the purported protected retirees and their loved ones to be forced through extended and expensive court litigation to clarify matters that should have been clarified by the legislature long ago. Everything should come to an end – including the uncertainties caused by the application in practice of this act.