Linking “linked credit providers” and “linked credit agreements” to the National Credit Act 34 of 2005: addressing legislative overlap and the two‑hats problem

by | Jul 13, 2026 | TSAR, TSAR 2026 I3

AANTEKENINGE

Linking “linked credit providers” and “linked credit agreements” to the National Credit Act 34 of 2005: addressing legislative overlap and the two‑hats problem

Author: Philip Stoop

ISSN: 1996-2207
Affiliations: University of Johannesburg
Source: Tydskrif vir die Suid-Afrikaanse Reg, Issue 3, 2026, p. 560-578
https://doi.org/10.47348/TSAR/2026/i3a7

Abstract

In hierdie bydrae ondersoek die outeur die steeds problematiese oorvleueling tussen die Nasionale Kredietwet 34 van 2005 en die Verbruikersbeskermingswet 68 van 2008, veral in gevalle waar goedere of dienste ingevolge ’n kredietooreenkoms gefinansier word. Die analise fokus op twee onderling-verbonde vraagstukke: die sogenaamde oorvleuelingsprobleem en die twee-hoedeprobleem (of dubbelrol-probleem), waar ’n kredietverskaffer terselfdertyd as verkoper of verskaffer optree, hetsy direk of deur ’n nou verwante entiteit. Hierdie probleme het die afgelope jare in verskeie hofuitsprake na vore gekom en beklemtoon die behoefte aan groter duidelikheid in die Suid-Afrikaanse verbruikerskredietreg. Ten opsigte van die oorvleuelingsprobleem toon die bydrae dat artikel 5(2)(d) van die Verbruikersbeskermingswet ’n kunsmatige skeiding skep tussen die kredietooreenkoms (wat onder die Nasionale Kredietwet val) en die goedere of dienste wat die onderwerp van die kredietooreenkoms is (wat binne die Verbruikersbeskermingswet se omvang bly). Die uitsprake in MFC v Botha en Nedbank v Sithole illustreer dat hierdie skeiding dikwels tot onuitvoerbare regte lei, onder meer die onmoontlikheid vir ’n verbruiker om gebrekkige goedere ingevolge artikel 56(2) van die Verbruikersbeskermingswet terug te neem waar die kredietverskaffer die eienaar van die goedere is. Die howe worstel ook met die vraag of ’n kredietverskaffer, wat nie self die goedere verkoop nie, maar die aankoop finansier, steeds aanspreeklik kan wees onder die Verbruikersbeskermingswet. Die tweede vraagstuk, naamlik die twee-hoede-probleem, word in groter diepte ontleed. Die bydrae toon hoe kredietverskaffers in die praktyk dikwels struktureel en funksioneel verbonde is aan die verskaffers van die goedere, hetsy deur agentskappe, kommissiestrukture, in-huis finansieringsafdelings of ander kommersiële verbintenisse. Uitsprake soos NCR v NCT en die belangrike beslissing van die hoogste hof van appèl in Van Niekerk v FirstRand bevestig dat die tradisionele aannames van onafhanklikheid tussen finansier (kredietverskaffer) en verskaffer van goeder of dienste nie meer houdbaar is nie. Laasgenoemde uitspraak het uitdruklik erken dat ’n bank in sodanige gevalle “twee hoede dra”, naamlik die van verskaffer én van kredietverskaffer waaruit spesifieke regspligte kan voortspruit. Die outeur oorweeg vervolgens die waarde van die Europese Unie se nuwe 2023 Verbruikerskredietriglyn (ook bekende as die Consumer Credit Directive), wat onder meer gekoppelde kredietooreenkomste, kredietbemiddelaars, openbaarmakingspligte, gesamentlike aanspreeklikheid, en strukturele verhoudings tussen verkoper en finansier duidelik reguleer. Die Consumer Credit Directive bied ’n samehangende voorbeeld wat verskeie van die Suid-Afrikaanse probleme kan verlig, veral in verband met gebrekkige goedere, regte tydens kansellasie, aanspreeklikheid van finansiers en die deursigtigheid van fooie en bemiddelingskostes. Die outeur oorweeg ook kortliks attornment as leweringsvorm by afbetalingsooreenkomste ingevolge die Nasionale Kredietwet. Ten slotte word aanbeveel dat die Suid-Afrikaanse wetgewer die Nasionale Kredietwet en Verbruikersbeskermingswet wysig om: (i) ’n statutêre raamwerk vir gekoppelde kredietooreenkomste te skep; (ii) die rol en pligte van kredietbemiddelaars uitdruklik te reguleer; (iii) duidelike remedies te voorsien waar gelewerde goedere gebrekkig is of nie gelewer word nie; en (iv) die verhoudings tussen verskaffers en finansiers op ’n realistiese en deursigtige wyse te reguleer. Só ’n hervorming sal die huidige onsekerhede verminder en die praktiese beskerming van verbruikers wesenlik verbeter.

Die onsekere lewe van ’n lewensreg in ’n behuisingskema vir afgetredenes

by | Jul 13, 2026 | TSAR, TSAR 2026 I3

AANTEKENINGE

Die onsekere lewe van ’n lewensreg in ’n behuisingskema vir afgetredenes

Author: JC Sonnekus

ISSN: 1996-2207
Affiliations: Universiteit van Johannesburg
Source: Tydskrif vir die Suid-Afrikaanse Reg, Issue 3, 2026, p. 579-601
https://doi.org/10.47348/TSAR/2026/i3a8

Abstract

The legislature enacted the Housing Development Schemes for Retired Persons Act 65 of 1988 to regulate the alienation of certain interests in these schemes. The construction most often encountered is the so-called life-right variation, lauded by inter alia the CPOA as follows: “A Life Right is the highest form of a personal right protected by law, making this a safe and secure investment”. Under this construction the purchaser is conferred the entitlement to occupy a portion in a housing development scheme for the duration of the lifetime of the purchaser or, subject to section 7, any other person mentioned in the contract in terms of which the housing interest is acquired, but without conferring the power to claim transfer of the ownership of the portion to which the housing interest relates (s 1 sv “right of occupation”). In the said section 7(1) the entitlement to occupy the designated unit in the scheme “for the duration of the lifetime” is extended to include the spouse of the purchaser: “After a housing interest has been transferred to or has otherwise been vested in a person by virtue of a contract, no person other than a retired person or the spouse of a retired person may occupy the land to which that housing interest relates, except with the written consent of all the holders of housing interests in the housing development scheme concerned”. It is submitted that it could not align with the legislature’s intended purpose with this legislation (to safeguard the interest of retirees as valued but vulnerable members of the society) if the wording of the act and any agreement purported to be governed by it is to be interpreted to result in the immediate disqualification of the surviving spouse as an illegal squatter after the demise of the first-dying spouse as the purchaser irrespective of whether the spouse’s name was mentioned in the original agreement or not. If it is accepted that the surviving spouse is ex lege entitled to the further occupation of the unit, it is troublesome to construct how the life right of the deceased spouse may be deemed to have been transferred to the surviving spouse in those cases where the couple were not joint purchasers and thus co-holders of the entitlement (comparable to the position of co-owners eg as a consequence of a marriage in community of property) regarding this asset and its life-long entitlement. Even if it is deemed to be some form of cession sui generis that is perceived not to be in conflict with the resentment towards a pactum successorium mortis causa, the executor of the estate of the first-dying spouse as original purchaser may have serious problems to present a valid liquidation and distribution account to the master in time: “An executor shall, … within – (a) six months after letters of executorship have been granted to him; … submit to the Master an account in the prescribed form of the liquidation and distribution of the estate” (Administration of Estates Act 66 of 1965 s 35(1)(a)). The claim for the due portion of the original purchase price may not be enforceable against the seller or managing agent before the demise of the surviving spouse. This will prolong the finalisation of the administration of the estate, especially if the value represented by this claim forms a sizeable portion of the estate of the deceased. If the surviving spouse happened to be a second wife married after the demise of the mother of the children of the deceased, those children if mentioned as the primary beneficiaries in the will, may not be content to abandon the value of the claim for the value of the portion of the original purchase price where the last will of the deceased provides no indication of such intention. The mentioned problems are inter alia discussed, and it is suggested that the legislature should consider amendments to the act to lessen some of the consequential uncertainties. It does not seem fair or equitable to expect the purported protected retirees and their loved ones to be forced through extended and expensive court litigation to clarify matters that should have been clarified by the legislature long ago. Everything should come to an end – including the uncertainties caused by the application in practice of this act.

A step in the right direction for the condonation of electronic wills

by | Jul 13, 2026 | TSAR, TSAR 2026 I3

REGSPRAAK

A step in the right direction for the condonation of electronic wills

Author: JT Faber

ISSN: 1996-2207
Affiliations: University of the Free State
Source: Tydskrif vir die Suid-Afrikaanse Reg, Issue 3, 2026, p. 602-616
https://doi.org/10.47348/TSAR/2026/i3a9

Abstract

Tegnologie het die wyse waarop mense hul testamentêre wense weergee, ingrypend verander. In die Suid-Afrikaanse reg bly elektroniese testamente egter in ’n grys area, aangesien die Wet op Elektroniese Kommunikasies en Transaksies 25 van 2002 nie op testamente van toepassing is nie en daar regtens geen raamwerk bestaan wat hul geldigheid reguleer nie. Teen hierdie agtergrond het artikel 2(3) van die Wet op Testamente 7 van 1953, die sogenaamde “kondonasiebepaling”, as ’n meganisme na vore getree waardeur howe ’n nienakoming van statutêre formaliteite kan verskoon. Deur sodanige kondonasie word die formaliteitsgebrek regtens oorkom en kan die betrokke dokument – insluitend ’n elektronies geskepte dokument – erken en regskrag aan verleen word. In Mokgoro v Master of the High Court, Kimberley (en die daaropvolgende aansoek om verlof tot appèl in Mmelesi v Mokgoro NO wat van die hand gewys is), het die hof vir die eerste keer die kondonasie van ’n egte elektroniese testament oorweeg – een wat volledig elektronies opgestel, verly en gestoor is. Die hof het voorts die regsimplikasies van die uitsluiting van testamente uit die regulerende raamwerk van Wet 25 van 2002 ondersoek ten einde te bepaal of sodanige uitsluiting ook ’n beperkende uitwerking op die werking van artikel 2(3) van die Wet op Testamente sou hê. Die hof bevestig dat artikel 2(3) van toepassing is op elektroniese dokumente en dat Wet 25 van 2002 nie die moontlikheid van kondonasie uitsluit nie. Alhoewel elektroniese verlyding nie aan die statutêre formaliteitsvereistes vir ’n geldige testament voldoen nie, het die hof ’n wye uitleg aan die begrip “verly” vir doeleindes van artikel 2(3) gegee en tot die slotsom gekom dat ’n testament wat elektronies onderteken is, wel as verly beskou kan word vir kondonasiedoeleindes. Die hof het bevind dat die aanbring van die elektroniese handtekening aan die verlydingsvereiste vir kondonasie voldoen. Hierdie benadering skep ’n belangrike presedent vir die toekomstige kondonasie van elektroniese testamente. Die uitspraak bied groter regsekerheid en verteenwoordig ’n betekenisvolle stap in die regte rigting na ’n meer tegnologies bewuste benadering – met klem op die testateur se bedoeling – in die Suid-Afrikaanse erfreg.

Is racism a justifiable ground for a bank to terminate a bank-client contract?

by | Jul 13, 2026 | TSAR, TSAR 2026 I3

REGSPRAAK

Is racism a justifiable ground for a bank to terminate a bank-client contract?

Author: Loice Takaedza

ISSN: 1996-2207
Affiliations: University of Johannesburg
Source: Tydskrif vir die Suid-Afrikaanse Reg, Issue 3, 2026, p. 617-628
https://doi.org/10.47348/TSAR/2026/i3a10

Abstract

Die beëindiging van bank-kliënt-verhoudings bly ’n aktuele en relevante onderwerp ten spyte van die talle hofsake waarin dit duidelik gemaak is dat die verhouding kontraktueel van aard is en dat beide partye bevoeg is om die verhouding met kennisgewing te beëindig. Sodanige dispute word hoofsaaklik beïnvloed deur die belangrikheid van bankdienste in mense se ekonomiese en sosiale lewens, asook die gebrek aan toepaslike alternatiewe tot bankrekeninge. Ondanks die toename in finansiële tegnologie- (fintech-) maatskappye wat finansiële dienste aanbied, bly banke steeds sleutelrolspelers in die moderne finansiële sektor, met die bankrekening wat lank reeds as maatstaf vir finansiële insluiting dien. Om “ontbank” te word, wek ’n gevoel van paniek by die betrokke partye, wat aanleiding gee tot ’n toename in dispute waarin die beëindiging van die bank-kliënt-verhouding betwis word, veral waar die bank die inisiatief neem om die verhouding te beëindig. Hierdie bespreking handel oor ’n onlangse uitspraak in Namibië oor die beëindiging van ’n bankkliënt-kontrak en die relevansie daarvan vir die breër gesprek oor die sluiting van bankrekeninge. Dit belig ook op watter regverdigingsgronde ’n bank – wat in ’n sterker bedingingsposisie as kliënte staan – kan steun om die verhouding te beëindig. Sodanige regverdigingsgronde sluit situasies in waar ’n kliënt van die bank se personeel benadeel. Korporatiewe beheer vereis dat banke stappe doen om hul werknemers se welstand te beskerm en te bevorder. In dié verband kwalifiseer die optrede van ’n bankkliënt wat die waardigheid of veiligheid van personeel van die bank benadeel as ’n geldige grond vir die beëindiging van die bank-kliënt-kontrak. Die bespreking beklemtoon die rol en belang van kontraktuele beginsels in die bank-kliëntverhouding en die behoefte aan wedersydse respek tussen die partye. Dit ondersoek verder hoe die regsubjek wat daadwerklik die finansiële beheer oor ’n regspersoon uitoefen se optrede die regspersoon kan benadeel en waarom ook die natuurlike persone in daardie posisie moet verseker dat hul gedrag nie die entiteit negatief beïnvloed nie. Die bespreking sluit af deur aan te beveel dat beide Namibië en Suid-Afrika die reg op ’n basiese bankrekening moet erken, om so die toename in hofgedinge oor die sluiting van bankrekeninge te beperk en om te verseker dat selfs ongewenste persone minstens toegang tot ’n minimum bankdiens het. Dit herbevestig ook die belangrikheid daarvan om die bank-kliënt-kontrak binne die raamwerk van kontraktereg te hou, sodat beide partye op hierdie kontraktuele remedies kan steun in geval van kontrakbreuk of onbehoorlike optrede.

The mountain must go to Mohammed: private entities doing the state’s work due to the state’s laxity – are the courts facilitating this?

by | Jul 13, 2026 | TSAR, TSAR 2026 I3

REGSPRAAK

The mountain must go to Mohammed: private entities doing the state’s work due to the state’s laxity – are the courts facilitating this?

Author: YM Joubert

ISSN: 1996-2207
Affiliations: University of the Witwatersrand
Source: Tydskrif vir die Suid-Afrikaanse Reg, Issue 3, 2026, p. 629-637
https://doi.org/10.47348/TSAR/2026/i3a11

Abstract

In die normale loop van sake kan privaat entiteite nie ongevraagd werk namens staatsorgane onderneem, en daarna hul uitgawes van die staat terugeis nie. Dit is egter wat in hierdie geval gebeur het. Goldfields het ’n vervalle publieke pad namens die munisipaliteit herstel en het daarna hulle uitgawes van die munisipaliteit probeer verhaal. Dit is algemeen aanvaar dat Goldfields nie kennisgewing ingevolge artikel 3(1) van die Wet op die Instel van Regsgedinge teen sekere Staatsorgane 40 van 2002 gegee het nie. Die LUR het ’n spesiale pleit geopper waarin beswaar aangeteken is teen die gebrek aan die statutêr vereiste kennisgewing aan die staat. Die hof van eerste instansie het saamgestem en die spesiale pleit gehandhaaf teen Goldfields. Op appèl het die volbank egter Goldfields van die statutêr vereiste kennisgewing vrygestel. Daar is bevind dat die skuldoorsaak nie ’n onregmatige daad was wat ’n vordering om skadevergoeding ten grondslag kan lê nie en die geskil gevolglik nie binne die bestek van die wet se definisie van ’n “skuld” val waarop die kennisgewingvereiste van toepassing is nie. Die hoogste hof van appèl het daardie bevinding van die volbank bevestig. Die appèlhof het beaam dat die skuldoorsaak saakwaarneming was waarop die actio negotiorum gestorum toepassing vind. As sodanig kan dit nie as ’n vordering vir skadevergoeding geklassifiseer word nie. In hierdie bespreking van die uitspraak word met die appèlhof saamgestem. Kennisgewing soos vereis ingevolge Wet 40 van 2002 was onnodig aangesien die skuldoorsaak nie ’n verwytbare onregmatige daad is soos bedoel in die wet nie. Dit word egter bevraagteken of die hof geregtig was om sonder meer te verklaar dat die skuldoorsaak saakwaarneming was. Die hof kon moontlik rede gehad het om te twyfel oor Goldfields se oogmerk toe hulle die pad herstel het. Is die herstel regtig ten gunste van die LUR gedoen, of was dit tot Goldfields se eie ekonomiese voordeel? In die lig van die feit dat Suid-Afrika tans swig onder swak dienslewering deur die staat, word uitgewys dat hierdie tipe eise, waar privaat individue herstelwerk aan staatseiendom (paaie, ens) verrig juis weens die staat se laksheid maar sonder ’n mandaat daarvoor deur die staat, meer gereeld voorkom. Dit blyk uit sake soos MEC v Goldfields, asook Agri Eastern Cape v MEC, asof die howe hiermee genoeë neem en die proses selfs probeer fasiliteer deur prosedurele maatstawwe daar te stel wat nagekom moet word, ten einde suksesvolle eise te verseker vir die onkostes aangegaan ten behoewe van die staat.