Abstract

Die komplekse verhouding tussen parafilieë en die reg is al lank ’n bron van kommer, met historiese wortels in die waarneembare verband tussen seksuele afwyking en kriminaliteit. Hierdie verwantskap is al breedvoerig gedokumenteer en geopper in die sfeer van die psigiatrie, wat opsigself wetgewing beïnvloed wat seksuele gedrag reguleer. Terme soos “seksuele afwyking” en “seksuele perversie” is in wetgewing gebruik, terwyl argaïese morele terme, soos “onnatuurlike dade” en “onuitspreeklike misdade teen die natuur”, die ontwikkelende aard van maatskaplike houdings teenoor parafilieë beklemtoon en dit veral as taboe en onwaardig vir wetlike oorweging klassifiseer.
Parafilie verwys na intense, volgehoue seksuele belangstellings wat afwyk van die tipiese opwekkingspatrone, met die potensiaal om skadelik te wees vir die persoon self óf om skade en/of nadeel vir iemand anders te veroorsaak. Voorbeelde sluit onder andere in: ekshibisionisme, voyeurisme, pedofilie en seksuele sadisme. Die Diagnostiese en Statistiese Handleiding van Geestesversteurings, (vyfde uitgawe – DSM-V) onderskei tussen parafilieë en parafiliese afwykings en beklemtoon dat nie alle parafilieë psigiatriese behandeling benodig nie.
Om parafilie te verstaan, is noodsaaklik vir die ontwikkeling van effektiewe wetgewende en terapeutiese benaderings en intervensies. In die Suid-Afrikaanse strafreg het parafilie ’n belangrike rol gespeel in verskeie sake. Howe moet gereeld die rol van parafilie oorweeg in die bepaling van strafregtelike aanspreeklikheid en vonnisoplegging. Die kompleksiteit van parafilie bied uitdagings vir die regstelsel, wat ’n genuanseerde begrip van die wisselwerking tussen geestesgesondheid en kriminele gedrag vereis. Deur die kruispunt van parafilieë en die reg te verken, kan ons die kompleksiteit van die bestuur van hierdie afwykings en die bevordering van openbare veiligheid beter verstaan. ’n Omvattende benadering, wat insig vereis vanuit die oogpunt van die psigiatrie, asook van die reg en etiek is noodsaaklik om die uitdagings aan te spreek wat parafilieë bied.
Hierdie bydrae ondersoek die verskynsel van parafilie met spesifieke verwysing na die definisie, diagnostiese klassifikasie en eienskappe daarvan, sowel as ’n paar gevalle van parafilie in Suid-Afrikaanse strafreg. ’n Kort assessering word gemaak van hoe Suid-Afrikaanse strafhowe parafilie hanteer het in die verlede. In hierdie verband word ’n analise gemaak van die strafregtelike aanspreeklikheid van die parafilienaar. Die moontlike rol van neurowetenskap in die verklaring van parafiliese neigings en gedrag sal beoordeel word teen die agtergrond van vooruitgang in neurowetenskap in terme van die verklaring van kriminele gedrag. Die koppelvlak tussen die strafreg en mediese etiek binne die konteks van hierdie tema word ondersoek. Ten slotte word aanbevelings vir moontlike hervorming bespreek.