Abstract

Suid-Afrikaanse howe volg ’n rigiede territoriale benadering om jurisdiksie in oorgrens arbeidsgeskille te bepaal, gesentreer op die “plek van die onderneming” waar werknemers werk. Hierdie raamwerk, wat in Astral Operations Ltd v Parry gevestig is en onlangs in Sorrell v Petroplan Sub-Saharan Africa (Pty) Ltd en Ephraim v DRG Outsourcing (Pty) Ltd herbevestig is, is afgelei van regspresedente wat beslis is ingevolge die herroepe Wet op Arbeidsverhoudinge 28 van 1956 – wetgewing met fundamenteel verskillende bewoording, doeleindes en grondwetlike konteks as die huidige Wet op Arbeidsverhoudinge 66 van 1995. Die benadering reduseer komplekse internasionale diensverhoudinge tot binêre karakteriserings: oorsese bedrywighede is óf “afsonderlik en geskei” van binnelandse ondernemings (wat jurisdiksie ontken) óf “onlosmaaklik verbind” (wat jurisdiksie toelaat). Ten spyte van volgehoue akademiese kritiek, het howe versuim om met gesofistikeerde alternatiewe te werk. Rinaldi waarsku dat howe jurisdiksie met die keuse van reg verwar terwyl hulle onvanpaste presedente invoer en grondwetlike imperatiewe ignoreer. Calitz en Garbers bepleit begeleide diskresie met inagneming van verskeie nie-hiërargiese verbindende faktore. Fredericks stel hiërargiese verbindingsfaktore voor met die lex loci-oplossing as vermoedelik bepalend. Mundlak bevorder radikale deterritorialisering gefokus op ekonomiese afhanklikheid. Elke raamwerk bied gereedskap wat spesifiek ontwikkel is vir oorgrens regskwessies, maar howe gaan voort asof hierdie studies nie bestaan nie. Die onlangse Naidoo- en Ephraim-uitsprake bevestig voortgesette geregtelike nakoming van territoriale rigiditeit, met die Ephraim-saak wat Suid-Afrikaanse werknemers wat deur ’n Suid-Afrikaanse entiteit gewerf en vergoed is, beskerming ontken het bloot omdat hulle dienste aan buitelandse kliënte gelewer het. Hierdie beslissings laat formule-karakterisering toe sonder om grondwetlike dimensies of verbindingsfaktoranalise te betrek. Hierdie akademies-geregtelike ontkoppeling laat Suid-Afrikaanse werknemers wat in die buiteland werk met onsekere beskerming, maak potensiële regulatoriese omseiling moontlik en weerspreek die grondwetlike fondamente van arbeidsreg. Totdat howe samehangende raamwerke vir die internasionale privaatreg ontwikkel wat die onderskeidende karakter van die arbeidsreg erken, sal Suid-Afrikaanse werkers in die buiteland onvoldoende beskerming in die gesig staar juis wanneer hulle dit die nodigste het. Die skeiding tussen regterlike praktyk en akademiese vakkundigheid vereis dringende aandag. Howe moet óf betekenisvol met beskikbare verbindende faktore-metodologieë omgaan, óf die parlement moet ingryp deur middel van wetswysigings wat die territoriale omvang van Wet 66 van 1995 verduidelik. Die grondwetlike waarborg van billike arbeidspraktyke vir “almal” vereis interpretatiewe benaderings wat die realiteite van globalisering erken eerder as om formalistiese toetse wat afgelei is van gediskrediteerde apartheidsera-raamwerke, te laat voortduur. Die legitimiteit van Suid-Afrikaanse arbeidsreg hang af van die ontwikkeling van beginselvaste reaksies op die kompleksiteite van transnasionale indiensneming.